سرّ سویدا

در بحبوحه اخبار مربوط به مانور نظامی ایران و تهدیدات متقابل مقامات نظامی و سیاسی تهران و تل آویو٬ خبری در رسانه های جمعی منتشر شد که آنگونه که تصور می رفت مورد توجه قرار نگرفت. هفته گذشته بعضی از رسانه های خبری٬ گزارش هایی را درباره فروش ۵۵۰ تن کیک زرد متعلق به دولت عراق به یک شرکت کانادایی منتشر کردند. بر اساس همان گزارش ها که به تایید مقام های رسمی نیز رسید٬ این فرآورده ها از انبارهای رژیم پیشین عراق که درصدد تولید بمب هسته ای بود کشف شده بودند. افشای مدارک تایید کننده وجود برنامه های سری رژیم صدام برای تولید سلاح های هسته ای در این برهه زمانی از چند جهت دارای آثار و نتایج سیاسی مطلوب برای سیاستمداران کنونی ایالات متحده و بریتانیا و متحدان آنهاست. علاوه بر نتایج سیاسی داخلی مترتب بر این اقدامات٬ توجیه دلایل حمله و اشغال عراق توسط نیروهای ائتلاف به واسطه انتشار مدارک و اسنادی که از وجود چنین برنامه هایی حکایت می کند در آستانه شروع دور جدید مذاکرات هسته ای میان ایران و خاویر سولانا پیرامون بسته پیشنهادی کشورهای موسوم به ۱+۵ می تواند به عنوان اهرمی برای تحت فشار قرار دادن ایران به منظور نشان دادن انعطاف در برابر خواسته های کشورهای طرف مذاکره ارزیابی شود. هفت ماه بعد از انتشار ارزیابی سازمان های اطلاعاتی ایالات متحده که در آن ادعا شده بود تلاش های ایران جهت دستیابی به سلاح های هسته ای متوقف شده است اینک و در آستانه برگزاری دور جدید مذاکرات میان نمایندگان ایران و غرب٬ فشارها بر ایران در حالی افزایش می یابند که مقامات امریکایی و غربی تا حدودی موفق به بازسازی اعتماد شهروندان خود و جلب توجه افکار عمومی به آنچه که خطر بالقوه ایران برای صلح جهانی می خوانند شده اند. باید دید آیا مذاکره کنندگان ایرانی خواهند توانست با اتخاذ سیاست های معقول و نشان دادن انعطاف های لازم٬ به دفع خطرات احتمالی نایل شوند؟

یک پایگاه خبری وابسته به اصولگرایان از آغاز کار ستادهای انتخاباتی محمود احمدی نژاد و محمد باقر قالیباف برای انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری خبر داده است. به گفته همان منبع٬ صادق محصولی یکی از افراد حلقه احمدی نژاد٬ ریاست ستاد انتخاباتی حامیان دولت را بر عهده گرفته است. همان سایت در تشریح شیوه های تبلیغاتی ستادهای حامی احمدی نژاد٬ موارد متعددی از احتمال صرف منابع مالی دولتی برای تبلیغات انتخاباتی محمود احمدی نژاد را ذکر کرده است که در جای خود حایز اهمیت است اما نکته مهم در تدوین استراتژی انتخاباتی حامیان احمدی نژاد٬ تاکید بر طرح موسوم به "تحول اقتصادی" برای جلب آرای عمومی است. به نظر می رسد احمدی نژاد و مشاوران وی قصد دارند تا با مانور پر حجم تبلیغاتی پیرامون این طرح بخت خود را در حفظ مناصب سیاسی افزایش دهند. در واقع تدوین این طرح به نحوی بوده است که حتی در صورت ممانعت نهادهای دیگر نظام از اجرایی شدن آن دولت می تواند با تبلیغات توده گرایانه خود آنرا به عنوان یکی از شعارهای انتخاباتی مطرح نموده و توده های چشم انتظار پول نفت را به رای به احمدی نژاد برای تحقق وعده اساسی دولت در تقسیم پول نفت مابین مردم ترغیب نماید. احتمالا ترجیح بسیاری از نزدیکان دولت این است که با توجه به تبعات تورمی این طرح اجرایی شدن آن با مخالفت دیگر نهادها و اشخاص رقیب مواجه شدن و تحقق آن به زمانی دیگر موکول شود تا دولت بتواند بهره برداری تبلیغاتی خود را از آن به عمل آورد. لذا کارشناسان و نهادهای مسئول در ضمن آسیب شناسی طرح باید دلایل مخالفت های احتمالی خود با به اجرا درآمدن آنرا به تفصیل و به صورت شفاف با افکار عمومی در میان گذارند تا عدم شفافیت موجب طرح شعارهای تخیلی و عوام فریبانه نشود.

سرانجام پس از ماهها کشمکش و منازعه٬ رابرت موگابه دیکتاتور زیمباوه در نمایش انتخاباتی روز جمعه گذشته که پس از اعلام انصراف رسمی مورگان چانگیرای٬ رهبر حزب "جنبش تغییرات دموکراتیک" از ادامه حضور در رقابت های انتخاباتی برگزار شد به پیروزی رسید و قرار است در چند روز آینده٬ سوگند ریاست جمهوری یاد کند. پس از برگزاری مرحله اول انتخابات ریاست جمهوری که بنا به گفته مقامات رسمی مورگان چانگیرای توانسته بود با کسب ۴۸ درصد آرا در مقابل ۴۳ درصد آرای رابرت موگابه ٬ برتری نسبی را از آن خود کند٬ اعمال فشار و خشونت عریان بر علیه فعالان سیاسی مخالف رییس جمهور و هواداران آنها افزایش یافت تا جاییکه برخی منابع بین المللی از کشته شدن بیش از ۷۰ نفر در جریان خشونت های اخیر خبر می دهند. با وجود آنکه رابرت موگابه اعلام کرده است که در انتخابات مرحله دوم موفق به کسب ۸۱ درصد آرای عمومی شده است و بر این اساس رییس جمهور باقی خواهد ماند اما جامعه بین المللی-از جمله سازمان ملل و اتحادیه کشورهای آفریقایی- و کشورهای دموکراتیک ضمن مردود دانستن نتایج انتخابات٬ آنرا ناعادلانه و غیر منصفانه خوانده و مشروعیت حاصل از چنین انتخاباتی را با تردیدهای جدی مواجه نموده اند. سر باز زدن جامعه جهانی از تایید نتایج انتخابات و زیر سوال بردن مشروعیت انتخاباتی در زیمباوه در اولین قدم باعث اوجگیری نرخ تورم به رقم نجومی نه میلیون درصد شده است. به نظر می رسد با جهانشمول شدن ارزش های انسانی و رشد شبکه ارتباطاتی٬ امروزه نیاز دولت ها به مشروعیت بین المللی -اگر نگوییم کمتر دست کم- به اندازه نیاز آنها به مشروعیت و تایید داخلی است.

هر چند که ادعای محمود احمدی نژاد در خصوص طرح ایالات متحده برای ربودن وی با بی اعتنایی شگفت آور محافل بین المللی مواجه شد اما برخی از کارشناسان و صاحب نظران داخلی ابهاماتی را در مورد آن مطرح نموده اند. با این وجود احمدی نژاد با تکرار مجدد ادعای خود و اصرار بر صحت آن منتقدان و تشکیک کنندگان را مورد حمله قرار داده و آنها را به همنوایی با دشمن متهم نموده است. فارغ از ادبیات محمود احمدی نژاد در مواجهه با منتقدان خود که چندان قابل دفاع و در شان مسئولان دولتی-آنها در یک نظام اسلامی- نیست سوال اصلی این است که هدف ایالات متحده از ربودن احمدی نژاد-در صورت پذیرش ادعای وی- چه بوده است؟ به عبارت دیگر اگر طرح ادعایی با موفقیت به فرجام می رسیده چه منفعتی نصیب امریکا و چه زیانی متوجه دولت ایران می شده است؟ اساسا آیا فقدان احمدی نژاد در سیستم سیاسی کشور با توجه به نظام حقوقی حاکم بر مناسبات سیاسی و مسئولیت ناچیز رییس جمهور در تدوین و طراحی سیاست خارجی می تواند تاثیری تعیین کننده بر سیاست های اعلامی و اعمالی و سمت و سوی رویکرد و جهت گیری دیپلماتیک کشور بر جای گذارد که ایالات متحده با محاسبه و مقایسه هزینه و فایده خود نسبت به اجرای آن ترغیب شود و به آن دست یازد؟با پاسخ به این سوالات و سوالاتی که پیرو آن امکان طرح و ارزیابی می یابند امکان بررسی دقیق ابعاد ادعای مطروحه و صحت و سقم آن فراهم خواهد شد. 

محمود احمدی نژاد دیشب در مصاحبه تلویزیونی خود٬ گوشه هایی از آنچه که طرح تحول اقتصادی نامیده شده است را مطرح نمود. بر اساس اظهارات وی٬ محور اصلی طرح جدید که با توجه به پایان دوره ریاست جمهوری احمدی نژاد و نارضایتی عمومی گسترده از عملکرد وی٬ تا حدودی رنگ و بوی تبلیغاتی و انتخاباتی دارد٬ هدفمند کردن یارانه ها از طریق پرداخت مستقیم آن به گروه های هدف است. این طرح که رسما بر شکست طرح تبلیغاتی "تثبیت قیمت ها" که توسط نمایندگان مجلس هفتم به منظور ایجاد محدودیت بر سر فعالیت دولت خاتمی از یک سو و جلب آرای عمومی برای قبضه دستگاه اجرایی کشور از سوی دیگر به تصویب رسید صحه می گذارد٬ علیرغم ظاهر موجه آن می تواند اثرات سوئی بر اقتصاد کشور و معیشت شهروندان به جا بگذارد. صرفنظر از شروط و مقدمات اجرای طرح که باید مورد بررسی و ارزیابی قرار بگیرد٬ دولت محمود احمدی نژاد به دلیل جایگاه نامناسبی که در افکار عمومی دارد و بی اعتمادی فزاینده نسبت به عملکرد آن فاقد شرط اصلی برای پیشبرد و تحقق طرح مذکور است. 

در حالیکه رشد فزاینده نرخ تورم از یک سو و اخلال در حوزه های سیاسی و فرهنگی و اجتماعی کشور از سوی دیگر -که بسیاری از کارشناسان آنها را در ارتباط با سوء مدیریت و ناکارآمدی و عدم کفایت دولت محمود احمدی نژاد ارزیابی می کنند- همچنان بر میزان و عمق نارضایتی های عمومی از دولت می افزاید٬ محمود احمدی نژاد در سخنرانی اخیر خود در شهرکرد و متعاقب آن در مطلبی که در وبلاگ شخصی اش منتشر کرد مجددا مجموعه ای مرکب از "دشمنان٬ مافیای بازار و سیاستمداران مخالف مردم" را مسبب اصلی بحران در کشور خواند و با نامگذاری امسال به سال "توطئه دشمن" کسانی را که "هاله های نور" را نمی بینند بی بهره از بصیرت نامید. هرچند که با نزدیک شدن به زمان پایان مسئولیت بی رونق احمدی نژاد و رویگردانی بخش نسبتا بزرگی از افکار عمومی از عملکرد ناصواب وی٬ محمود احمدی نژاد می کوشد با تداوم رویکردهای فرافکنانه خود در تبیین مشکلات و مصائبی که جامعه مبتلا بدانهاست٬ خود را از بار مسئولیت و پاسخگویی برهاند اما به نظر نمی رسد که بیان اظهاراتی اینچنین بتواند تغییر قابل توجهی در معادلات قدرت و چرخش افکار عمومی به حمایت از وی ایجاد نماید. حتی اگر بخشی از رای دهندگان سابق به محمود احمدی نژاد٬ ادعاهای مطروحه از جانب وی مبنی بر بی تقصیر بودن دولت در نابسامانی ها و مشکلات حادث در سه سال دوره مسئولیت وی را بپذیرند اما دیگر تمایل و رغبتی به انتخاب مجدد فردی که بارها در جمع مردم ناتوانی خود در مبارزه با عوامل بحران زا را فریاد زده و کارنامه قابل دفاعی در حوزه مسئولیت خود ارائه نداده است ندارند. با وجود آنکه احمدی نژاد بر این اعتقاد است که با مقصر نامیدن افرادی خارج از حوزه دولت و یا قربانی نمودن برخی از همکاران خود در هیات دولت در خصوص ناکامی دولت در تحقق اهداف و شعارهای انتخاباتی خود را مبرا و برکنار از دشواری ها و مشکلات موجود نشان دهد اما روی دیگر سکه این بیانات نه تنها اعتراف به ناتوانی و بی کفایتی دولت است بلکه ضرورت برکناری یا تعویض مسئول ارشدی که بی اطلاع و یا ناتوان از کژی ها و انحرافات موجود در کشور تحت مدیریت خود است را بیش از پیش آشکار می سازد به علاوه آنکه مقدسات نیز همچنان به مثابه ابزاری برای حفظ و تداوم قدرت رو به زوال این دسته از افراد مورد بهره برداری سوء قرار می گیرد.

سخنان به ظاهر افشاگرانه عباس پالیزدار در جمع دانشجویان جامعه اسلامی(از تشکل های حامی محمود احمدی نژاد) دانشگاه بوعلی سینای همدان که در آن طیف گسترده ای از مسئولان و بلند پایگان نظام جمهوری اسلامی به فساد مالی و اقتصادی متهم شده اند را می توان حلقه ای از زنجیره تلاش بخشی از جناح موسوم به اصولگرا برای شخصی کردن قدرت از طریق بدنام کردن شخصیت هایی قلمداد کرد که بالقوه حایز شرایط رقابت برای کسب پایگاه های قدرت هستند. توجه و تامل در اسامی افرادی که از آنها به عنوان مفسدان اقتصادی نام برده شده است و پیوند این تحرکات با دیگر سناریوهایی که در مراکز دیگر در حال تدوین و پیگیری است تا حدودی از چهره پر رمز و راز و مبهم این اقدامات رمز گشایی می کند. اگرچه برخی محافل ذینفع در برابر این اظهارات سکوت اختیار کرده و برخی دیگر با مبرا اعلام کردن خود از ارتباط با سخنران افشاگر و مراکز قدرت حامی وی سعی در قلب واقعیات و وارونه نمودن آن دارند اما آشکار و مبرهن است که چنین اظهارات و سخنانی جز با اعلام حمایت و رضایت برخی کانون های قدرت مجالی برای اعلان عمومی و انتشار گسترده در برخی رسانه های مشکوک نمی یافتند. چنین افشاگری هایی را در راستای اظهارات برخی مدعیان حمایت از دولت دید که اینک به تناسب موقعیت و اقتضای شرایط وارد فاز جدیدی شده است. 

محمود احمدی نژاد که در سفر به ایتالیا با کم اعتنایی میزبان مواجه گردید پیش از ترک ایتالیا - که به دلیل عدم دعوت از وی در ضیافت شام سران شرکت کننده در اجلاس زودتر از موعد صورت گرفت- در یک کنفرانس خبری که در حاشیه اجلاس برگزار شد درباره انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده چنین اظهار عقیده کرد که "هر کسی که انتخاب شود باید تجاوزگری و اشغالگری را پایان دهد و فضای تهدید را برچیند و گفتگو را حاکم کند" چرا که "معتقدیم گفتگو و منطق بهتر از درگیری است." اما آن سو تر و در مشهد٬ جوانفکر مشاور رسانه ای محمود احمدی نژاد با دفاع از توقیف سه روزه خبرگزاری فارس و تهدید چند باره رسانه های خبری٬ از این اقدام به عنوان درس عبرت و تجربه جدیدی برای این خبرگزاری و دیگر خبرگزاری ها نام برد. با مقایسه گفتار و عملکرد دولت محمود احمدی نژاد در سیاست خارجی و داخلی چه نتیجه ای می توان گرفت جز اینکه دولت استراتژی دوگانه سرکوب در داخل و مذاکره در خارج را برای حفظ و تحکیم قدرت و موقعیت متزلزل خود برگزیده است و در حالیکه در داخل تحمل کوچکترین انتقاد و اظهار نظر خلاف میل محمود احمدی نژاد و همکارانش را ندارد در خارج از گفتگو و تقبیح خشونت و تجاوز و تعدی به حقوق دیگران دم می زند.آیا توقیف نشریات و رسانه ها به دلیل انتقاد از عملکرد دولت و یا مجازات و حبس دانشجویان و فعالان سیاسی به همان دلیل و یا رد صلاحیت نامزدهای نمایندگی مجلس به دلیل عدم همسویی با دولت مصداق بارز تجاوز و سرکوب و خشونت نیست که دولت محمود احمدی نژاد از بیگانگان توقع برکنار ماندن از آن را دارد؟ 

اندکی پس از نشست گروه های معارض لبنانی در دوحه که به امضای موافقت نامه ای میان جناح های فعال در عرصه سیاسی لبنان برای تقسیم قدرت و پایان دادن به درگیری های خیابانی انجامید٬ پادشاه عربستان میزبان اجلاس بين المللی گفتگوی مذاهب اسلامی است که دستور کار آن تلاش برای تقریب مذاهب اسلامی و تقلیل خشونت های فرقه ای و مذهبی میان مذاهب مختلف اسلامی عنوان شده است. آقای هاشمی رفسنجانی نماینده ایران در این نشست است که به دعوت رسمی پادشاه عربستان و پس از بروز تنش های دیپلماتیک میان دو کشور به عربستان سعودی عزیمت کرده است. به نظر می رسد در کنار هدف اعلام شده از سفر رییس مجلس خبرگان به عربستان٬ حضور هاشمی رفسنجانی در آنجا می تواند به کاهش سوء تفاهمات موجود میان دو کشور و بستر سازی برای اعاده و احیای اعتماد متقابل کمک نماید. اگرچه شرایط سیاسی داخلی محدودیت هایی را بر دایره اختیارات نماینده ایران تحمیل می کند اما به نظر می رسد مراکز موثر قدرت در ایران نیز از نزدیکی به عربستان سعودی و دیگر کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس استقبال کرده و از بروز برخی رفتارهای غیر دیپلماتیک جلوگیری به عمل خواهند آورد.